अलीकडेच, पंतप्रधान नरेंद्र मोदी म्हणाले होते की, त्यांच्या सरकारने आर्थिक आणि धोरणात्मक क्षेत्रात देशाला बळकटी दिली आहे. आॅपरेशन सिंदूरअंतर्गत, भारतीय सैन्याने केवळ २२ मिनिटांत स्वदेशी शस्त्रांसह शत्रूला गुडघे टेकण्यास भाग पाडले. आता भारताने जगातील आर्थिक शक्ती बनण्याच्या दिशेने पुढे जावे, पाकिस्तान आणि चीनच्या आव्हानांना तोंड देण्यासाठी, प्रगत एआयने संपन्न आर्थिकदृष्ट्या मजबूत देश बनण्यासाठी आपल्याला आता प्रयत्न करायचे आहेत. इस्रायल-इराण युद्ध आणि आॅपरेशन सिंदूरच्या विश्लेषणातून असे दिसून येते की, युद्धात एआय आणि आर्थिक शक्तीचे महत्त्व वाढले आहे आणि अणुहल्ल्याचा धोका कुचकामी ठरत आहे. ही भारतासाठी फार मोठी संधी आहे.
शांतता केवळ शक्तीद्वारेच येते आणि भविष्यातील युद्धेही रोखता येतात, म्हणून भारताला प्रत्येक आघाडीवर आता शक्तिशाली बनावे लागेल. यासाठी सरकार, शास्त्रज्ञ, तांत्रिक तज्ज्ञ, उद्योजक आणि जनतेने एकजूट दाखवणे आवश्यक आहे. भारतीय अर्थव्यवस्था ज्या वेगाने वाढत आहे ते पाहता, देश जागतिक आर्थिक शक्ती बनण्याची आशा वाढली आहे. इस्रायल-इराण युद्धाच्या आव्हानांमध्ये, भारत बहुआयामी आर्थिक सुधारणांच्या बळावर मजबूत उभा आहे.
या युद्धामुळे अनेक देशांमध्ये पेट्रोल आणि डिझेलच्या किमती वाढल्या, अन्नधान्यांसह जीवनावश्यक वस्तूंचा पुरवठा कमी झाला आणि शेअर बाजारात घसरण झाली, तर भारत मात्र अशाही वेळी चांगल्या स्थितीत राहिला. आॅपरेशन सिंदूरअंतर्गत पाकिस्तानशी झालेल्या संघर्षाचाही भारतीय अर्थव्यवस्थेवर विपरीत परिणाम झाला नाही. भारताची मोठी देशांतर्गत बाजारपेठ, निर्यातीवरील कमी अवलंबित्व, सरकारचा मोठा भांडवली खर्च, वाढती खरेदी शक्ती आणि कृषी क्षेत्रातील यश यामुळे देशाला बाह्य आर्थिक धक्क्यांचा सामना करण्यास सक्षम केले आहे.
युद्धादरम्यानही भारताची निर्यात वाढली आणि थेट परकीय गुंतवणूक वाढली आहे. इस्रायल-इराण युद्धामुळे जगात महागाई वाढली असताना, भारतात ती कमी झाली. भारताचा किरकोळ महागाई दर फक्त २.८२ टक्के आहे आणि घाऊक महागाई दर फक्त ०.३९ टक्के आहे. गेल्या १४ महिन्यांतील ही सर्वात कमी पातळी आहे. देशाच्या अन्नधान्याच्या साठ्यात एका वर्षापेक्षा जास्त काळाच्या गरजा पूर्ण करण्यासाठी पुरेसा गहू आणि तांदूळ आहे.
कृषी उत्पादनाच्या तिसºया आगाऊ अंदाजानुसार, यावर्षी अन्नधान्याचे उत्पादन सुमारे ६.५ टक्क्यांनी वाढून ३५३.९ दशलक्ष टनांच्या विक्रमी पातळीवर पोहोचू शकते. युद्धादरम्यानही भारतावरील जगाचा आर्थिक विश्वास अबाधित राहिला. सध्या भारताकडे ६९९ अब्ज डॉलर्सपेक्षा जास्त परकीय चलनसाठा आहे. २०२५-२६ या चालू आर्थिक वर्षात भारताचा विकास दर ६.५ टक्के असेल. आंतरराष्ट्रीय नाणेनिधी(आयएमएफ)च्या जागतिक आर्थिक परिस्थितीवरील अहवालात असे म्हटले आहे की, २०२५ मध्ये भारत जगातील चौथी सर्वात मोठी अर्थव्यवस्था बनताना दिसेल.
भारताला जगातील नवीन आर्थिक शक्ती बनवण्यासाठी, काही गोष्टींची काळजी घेतली पाहिजे. चीनकडून आयात कमी करून व्यापार तूट नियंत्रित केली पाहिजे. चीनसोबतच्या द्विपक्षीय व्यापारात भारत अजूनही तुटीच्या स्थितीत आहे. २०२४-२५ या आर्थिक वर्षात चीनसोबतची व्यापार तूट ९९.२ अब्ज डॉलर झाली, जी २०२३-२४ मध्ये ८५.०७ अब्ज डॉलर होती. ब्रिटननंतर, आता नवीन मुक्त व्यापार करार आणि अमेरिका आणि युरोपियन युनियनसोबत द्विपक्षीय व्यापार करार करून व्यापार तूट कमी करता येते.
भारताने ओमान, कॅनडा, दक्षिण आफ्रिका, इस्रायलसह प्रमुख आखाती देशांसोबत ही जलद गतीने अंतिम करावे. सूक्ष्म, लघु आणि मध्यम उद्योग जलद वाढ आणि रोजगारासाठी एक प्रभावी माध्यम बनू शकतात. निर्यात वाढवताना आयात नियंत्रित करून आर्थिक चिंता कमी करू शकतात. सध्या भारताची सेवा निर्यात वेगाने वाढत आहे. यामुळे, भारताकडे सेवा निर्यातीची जागतिक राजधानी म्हणून पाहिले जात आहे. २०२४-२५ या आर्थिक वर्षात भारताची सेवा निर्यात सुमारे ३८७.५ अब्ज डॉलर होती. देशातून सेवा निर्यात वाढवून व्यापार तूटही कमी करता येते. आत्मनिर्भर भारत अभियान, मेक इन इंडिया, जीएसटी आणि लॉजिस्टिक्स सुधारणांसह, आर्थिक आणि आर्थिक सुधारणाही भारतीय अर्थव्यवस्थेला वेगाने पुढे नेऊ शकतात.
या दरम्यान, जगात नवीन शस्त्रास्त्रांचा विकास नवीन शस्त्रास्त्रांच्या शर्यतीला जन्म देत आहे. जगातील नऊ अण्वस्त्र शक्ती, अमेरिका, रशिया, ब्रिटन, फ्रान्स, चीन, भारत, पाकिस्तान, उत्तर कोरिया आणि इस्रायल त्यांच्या अण्वस्त्रांना आणखी अपग्रेड करण्यात गुंतलेले आहेत. अमेरिका आणि रशियाकडे जगातील सुमारे ९० टक्के अण्वस्त्रे आहेत. चीनकडे सुमारे ६०० अण्वस्त्रे आहेत. भारताकडे १८० आणि पाकिस्तानकडे १७० अण्वस्त्रे आहेत.
भारताच्या आॅपरेशन सिंदूरमुळे पराभूत झालेला पाकिस्तान चीनच्या मदतीने आपली अण्वस्त्रे अपग्रेड करण्याचा प्रयत्न करत आहे हेही महत्त्वाचे आहे. अशा परिस्थितीत, चीन आणि पाकिस्तान या दोन शत्रू देशांसह, भारताला एआय, सायबर तंत्रज्ञान आणि क्षेपणास्त्र संरक्षण यासारख्या नवीन तंत्रज्ञानासह प्रगत अणुशक्ती बनणे आवश्यक आहे. इस्रायल-इराण युद्ध आणि आॅपरेशन सिंदूरमधून मिळालेल्या धड्यांनुसार, सरकारने देशाला आर्थिकदृष्ट्या प्रगत एआय आणि अणुऊर्जेने समृद्ध करण्यासाठी धोरणात्मकपणे पुढे जावे. हे भारत सहज शक्य करेल यात शंकाच नाही.
