नेतृत्व ही केवळ धोरणांची चौकट किंवा आकडेवारीची गणना नाही. ती एक जिवंत कहाणी आहे, जी प्रत्येक नागरिकाच्या स्वप्नांना, आशांना आणि संघर्षांना नवीन दिशा देते. ही श्रद्धा आहे जी तुटलेल्यांना एकत्र करते आणि निराश झालेल्यांना हास्य देते. ७ आॅक्टोबर २००१ रोजी जेव्हा नरेंद्र मोदी यांनी गुजरातचे मुख्यमंत्री म्हणून शपथ घेतली तेव्हा ती केवळ एक राजकीय घटना नव्हती, तर एका नवीन प्रशासन तत्त्वज्ञानाची सुरुवात होती. हे एक असे स्वप्न होते जिथे सरकार केवळ आदेश देणारी संस्था नव्हती, तर लोकांचा आवाज ऐकणारी आणि त्यांच्या वतीने काम करणारी व्यवस्था होती. मोदींच्या राजकीय प्रवासाची २५ वर्षे पूर्ण होताना त्यांची कार्यपद्धती प्रत्येक अभ्यासकाने, राजकीय व्यक्तीने आणि पक्षाने अभ्यासली पाहिजे.
२०२५ मध्ये, त्यांच्या म्हणजे नेतृत्वाच्या २५व्या वर्षी, नरेंद्र मोदी यांनी विश्वास, प्रगती आणि सक्षमीकरणाचे प्रतीक असलेल्या भारताला गुजरातच्या छोट्या गावांमधून जागतिक व्यासपीठावर रूपांतरित केले आहे. त्यांचा प्रवास केवळ एका नेत्याचे यश नाही तर भारतीय लोकशाही आणि लोकांच्या आकांक्षांचा उत्सव आहे. २००१ मध्ये नरेंद्र मोदी यांनी गुजरातची सूत्रे हाती घेतली तेव्हा, राज्य अजूनही विनाशकारी भूकंपाच्या तडाख्यातून सावरत होते. जानेवारी २००१ मध्ये कच्छ आणि आजूबाजूच्या परिसरांना उद्ध्वस्त करणाºया भूकंपाने केवळ इमारतीच उद्ध्वस्त केल्या नाहीत तर लोकांचा विश्वासही मोडून काढला. तुटलेली घरे, कोसळलेल्या भिंती आणि निराश चेहरे हे त्या काळातील कटू वास्तव होते.
अशा वेळी, मोदींनी केवळ प्रशासकीय सुधारणांवर लक्ष केंद्रित केले नाही तर लोकांच्या हृदयात आशा निर्माण केली. त्यांनी अधिकाºयांना त्यांच्या कार्यालयातून बाहेर पडून जमिनीवर काम करण्याचे निर्देश दिले. त्यांनी गावांमध्ये बसून लोकांच्या समस्या ऐकल्या आणि त्यांच्या प्रत्यक्ष गरजांनुसार योजना आखल्या. २००३ मध्ये सुरू झालेली ज्योती ग्राम योजना ही या दृष्टिकोनाचे जिवंत उदाहरण होती. या महत्त्वाकांक्षी योजनेने गुजरातमधील १८,०६५ गावे आणि १६,००० हून अधिक वस्त्यांना २४ तास वीज पुरवली. ती केवळ वीज वाढवण्याबद्दल नव्हती, तर ग्रामीण अर्थव्यवस्थेला पुनरुज्जीवित करणे आणि शेतकरी, लघु उद्योजक आणि मुलांच्या शिक्षणाला सक्षम बनवणे याबद्दल देखील होती. या योजनेच्या परिणामी, ग्रामीण भागात लघु उद्योगांची संख्या ३० टक्क्यांनी वाढली आणि रात्रीच्या वेळी विजेची उपलब्धता मुलांचे शैक्षणिक परिणाम सुधारले.
कृषी क्षेत्रात, मोदींनी सूक्ष्म सिंचन आणि पाणी व्यवस्थापनावर विशेष लक्ष दिले. ठिबक सिंचन प्रणाली आणि जलसंधारण तंत्रांमुळे गुजरातची कृषी उत्पादकता वार्षिक ९.६ टक्क्यांनी वाढली, जी त्यावेळच्या राष्ट्रीय सरासरी ४.५ टक्क्यांपेक्षा खूपच जास्त होती. यामुळे पाण्याची बचत झाली, तण कमी झाले आणि पीक उत्पादनात वाढ झाली. २००१ ते २०१४ पर्यंत, गुजरातचे कृषी उत्पन्न तिप्पट झाले, ज्यामुळे शेतकºयांना केवळ आर्थिक स्थिरताच मिळाली नाही तर आत्मविश्वासही मिळाला.
२००३ मध्ये सुरू झालेल्या व्हायब्रंट गुजरात शिखर परिषदेने गुजरातला जागतिक गुंतवणुकीचे केंद्र बनवले. रस्ते, बंदरे आणि पायाभूत सुविधांच्या विकासामुळे गुजरात औद्योगिक विकासाचे मॉडेल बनले. २००१ मध्ये, भूकंपाच्या विध्वंसातून सावरण्यासाठी संघर्ष करणाºया कच्छमध्ये ४,५०,००० घरे पुन्हा बांधण्यात आली. शाळा, रुग्णालये आणि रस्ते पुन्हा बांधण्यात आले आणि भीतीची जागा आशेने घेतली. हे गुजरात मॉडेल धोरणात्मक पुस्तक नव्हते तर सार्वजनिक गरजा, विश्वास आणि सहभागावर आधारित एक जिवंत प्रयोगशाळा होती.
मोदींचे नेतृत्व केवळ प्रशासकीय सुधारणांपुरते मर्यादित नव्हते. त्यांनी सार्वजनिक सहभागाला प्रशासनाचा पाया बनवले. या मॉडेलने इमारती आणि रस्त्यांपलीकडे विकास घेतला. ते लोकांच्या स्वाभिमान आणि आशा निर्माण करण्याबद्दल होते.
२०१४ मध्ये जेव्हा नरेंद्र मोदी भारताचे पंतप्रधान झाले तेव्हा त्यांनी त्यांच्या धोरणांमुळे भारत आर्थिक, सामाजिक आणि तांत्रिकदृष्ट्या एका नवीन युगात प्रवेश करत होता. प्रधानमंत्री जनधन योजनेने ५३ कोटी बँक खाती उघडली गेली. ही योजना केवळ आर्थिक समावेशनापुरती मर्यादित नव्हती; तर गरिबांना आर्थिक मुख्य प्रवाहात जोडून त्यांचा सन्मान आणि आत्मविश्वास वाढवला.
उज्ज्वला योजनेने १०४ दशलक्ष कुटुंबांना मोफत गॅस कनेक्शन दिले, ग्रामीण महिलांना धुरापासून मुक्त केले आणि त्यांचे आरोग्य सुधारले. ८ कोटींहून अधिक महिलांना श्वसनाच्या आजारांपासून रोखले. १२ कोटींहून अधिक शौचालये बांधणाºया स्वच्छ भारत मोहिमेमुळे ग्रामीण भारतात उघड्यावर शौचास जाणे कमी झाले आहे आणि सार्वजनिक आरोग्य तसेच महिलांच्या सन्मानात सुधारणा झाली आहे. WHO च्या मते, यामुळे ३,००,००० मुलांचे जीवन वाचले आहे. आयुष्मान भारत योजनेत ५० कोटी गरीब लोकांना ५ लाख रुपयांपर्यंतचा मोफत आरोग्य विमा देण्यात आला, ज्याअंतर्गत ७ कोटींहून अधिक लोकांना उपचार मिळाले. पंतप्रधान आवास योजनेने ४ कोटी १० लाख पक्की घरे बांधून गरिबांना सुरक्षा प्रदान केली. आश्रय दिला, तर पंतप्रधान किसान सन्मान निधीने १२५ दशलक्ष शेतकºयांना ३ लाख कोटी रुपयांची थेट मदत दिली.
डिजिटल इंडियाने भारताला तांत्रिक क्रांतीच्या जागतिक नकाशावर स्थापित केले. ९९ टक्के ४ जी कव्हरेज आणि मोबाइल कनेक्शनने गावे आणि शहरांमधील अंतर कमी केले. आता, खेड्यांमधील विद्यार्थी दिल्ली किंवा मुंबईतील विद्यार्थ्यांप्रमाणे माहिती मिळवू शकतात, दुकानदार क्यूआर कोडद्वारे पेमेंट स्वीकारतात आणि वृद्ध लोक घरबसल्या गॅस बुक करू शकतात. डिजिटल व्यवहारांमुळे पारदर्शकता वाढली आणि भ्रष्टाचार कमी झाला. आर्थिक आघाडीवर, मेक इन इंडियाने भारताला उत्पादन केंद्रात रूपांतरित केले. २०१४ मध्ये फक्त दोन मोबाइल फोन उत्पादन युनिट असताना, २०२५पर्यंत ही संख्या ३००पर्यंत वाढली, ज्यामुळे लाखो रोजगार निर्माण झाले. स्टार्टअप इंडियाने १.२५ लाखांहून अधिक स्टार्टअप्सना प्रोत्साहन दिले, त्यापैकी १००हून अधिक युनिकॉर्न बनले. कोविड-१९ दरम्यान, आत्मनिर्भर भारत अभियानाने गरीब, कामगार आणि लघु उद्योजकांना २० लाख कोटी रुपयांचे पॅकेज देऊन पाठिंबा दिला.
भारतमाला आणि सागरमाला प्रकल्पांनी रस्ते, रेल्वे आणि बंदर पायाभूत सुविधांचे आधुनिकीकरण केले, तर स्वच्छ ऊर्जेवर भर दिल्याने भारत जागतिक हवामान संवादात आघाडीवर आला. २०२४ पर्यंत, भारताची अक्षय ऊर्जा क्षमता १५० गिगावॅट्सपेक्षा जास्त झाली होती. भारताने सुरक्षा आणि परराष्ट्र धोरणात निर्णायक भूमिका स्वीकारली. २०१६च्या सर्जिकल स्ट्राईक आणि २०१९च्या बालाकोट हवाई हल्ल्याने देशाला आत्मविश्वास दिला.
G 20, BRICS आणि QUAD सारख्या मंचांवर भारताच्या नेतृत्वाच्या भूमिकेने जागतिक स्तरावर आपले स्थान मजबूत केले. काशी विश्वनाथ कॉरिडॉर, केदारनाथ पुनर्बांधणी आणि अयोध्या राम मंदिराने भारतीय संस्कृतीला जागतिक मान्यता दिली. २०१५ मध्ये संयुक्त राष्ट्रांनी मान्यता दिलेल्या आंतरराष्ट्रीय योग दिनाने योगाला जागतिक स्तरावर लोकप्रिय केले.
पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांचा २५ वर्षांचा नेतृत्व प्रवास हा केवळ सत्तेची कहाणी नाही तर लोकांच्या आकांक्षा पूर्ण करण्याचे प्रतीक आहे. गुजरातमधील छोट्या गावांपासून ते दिल्लीतील लाल किल्ल्यापर्यंत त्यांनी विकास, पारदर्शकता आणि विश्वास हे भारताचे वैशिष्ट्य बनवले आहे. त्यांचे नेतृत्व चिकाटी, संवेदनशीलता आणि दूरदृष्टीचा संगम आहे. आज, त्यांच्या २५व्या वर्षात, नरेंद्र मोदी हे भारतीय लोकशाहीच्या सर्वात विश्वासार्ह चेहºयांपैकी एक आहेत. हा टप्पा त्यांचे वैयक्तिक यश नाही, तर स्वावलंबन, समावेशकता आणि प्रगतीकडे वाटचाल करणाºया भारताचा विजय आहे. स्वप्ने, प्रयत्न आणि विश्वास एकत्रितपणे समृद्ध, सक्षम आणि जागतिक भारत निर्माण करू शकतात ही प्रत्येक भारतीयासाठी प्रेरणा आहे.
प्रफुल्ल फडके/ अन्वय
९१५२४४८०५५
9 oct 2025
