महाराष्ट्राचे १९ वे मुख्यमंत्री म्हणून उद्धव ठाकरे यांनी गुरुवारी सायंकाळी जबाबदारी स्वीकारली आहे. त्यांचा हा आता राजमार्ग तयार झालेला आहे. अतिशय संयमी, शांत मनाने काम करण्याची कुवत असलेले नेते म्हणून त्यांच्याकडे पाहावे लागेल. कलाकार, कल्पक आणि आदर्श महाराष्ट्र घडवण्याचे स्वप्न घेऊन ही जबाबदारी स्वीकारणारे ते नेते असले, तरी त्यांना या पदापर्यंत पोहोचण्यासाठी अखेर राजमार्गच स्वीकारावा लागला. जो मार्ग त्यांचे चुलत भाऊ मनसेचे अध्यक्ष राज ठाकरे यांनी दाखवला होता, त्याच मार्गावरून उद्धव ठाकरे यांना या पदापर्यंत पोहोचता आले आहे, हे लक्षात घेण्याजोगे आहे.एखादे औषध कितीही रामबाण असले, तरी ते सर्वांनाच लागू होते असे नाही. त्याप्रमाणे राज ठाकरे यांनी लोकसभा निवडणुकीपासूनच किंबहुना त्यापूर्वीपासूनच भारतीय जनता पक्षाला रोखणे हे ध्येय ठेवले होते. मोदी, शहांना राज्यात रोखणे यासाठी काहीही करायला ते तयार झाले होते. त्यासाठी त्यांनी शरद पवारांशी संधान साधले. काँग्रेसशी हातमिळवणी केली. भारतीय जनता पक्षाला सत्तेपासून रोखण्यासाठी सर्व विरोधकांनी एकत्र आले पाहिजे, हा त्यांचा आग्रह होता. त्यावेळी त्यांचा शिवसेनेला विरोध हा केवळ ते भाजपबरोबर आहेत म्हणून होता. शिवसेनेने भाजपची साथ सोडली असती, तर या नव्या आघाडीत शिवसेनेलाही त्यांनी बरोबर घेतले असते कदाचित, पण काँग्रेस, राष्ट्रवादीला बरोबर घेऊनच भाजपला सत्तेपासून दूर ठेवता येईल हा राजमार्ग राज ठाकरे यांनी दाखवून दिला होता. तोच मार्ग आज उद्धव ठाकरे यांनी निवडला आहे. राज ठाकरेंच्या मार्गावरून जाऊन त्यांनी आपले ध्येय साध्य केले आहे. या मार्गावर राज ठाकरेंना यश आले नाही, पण त्याच मार्गावर उद्धव ठाकरे यांना मात्र यश मिळाले, हे विशेषच म्हणावे लागेल.महाराष्ट्रावर मोदी, शहांच्या विचारांचे भाजप सरकार काही गोष्टी लादत आहे. त्याला विरोध करणारे या ठिकाणी कोणी तरी हवे आहे, असे राज ठाकरे वारंवार बोलत होते. त्यांच्यात असलेले चांगले वक्तृत्व मोदी, शहांच्या विरोधासाठी वापरले पाहिजे हे राष्ट्रवादीचे राष्ट्रीय अध्यक्ष शरद पवार यांनी ओळखले होते. त्यामुळे लोकसभा निवडणुकीतच त्यांनी राज ठाकरे यांना जवळ केले होते. त्यासाठी विविध सभांमधून व्हिडीओ लावायचे कंत्राट त्यांना मिळाले होते, पण हा इव्हेंट तेव्हा फारसा प्रभावी ठरला नव्हता, म्हणजे विधानसभा निवडणुकीत भाजप-सेना युतीला २२० पेक्षा जास्त जागा मिळतील, असे भाकीत केले जात असताना त्यांना कमी जागांवर रोखले. त्याउलट लोकसभेला भाजप २०० जागांवरच थांबेल आणि रालोआ अडीचशे पर्यंत पोहोचेल असे भाकीत होते. तेही मतदारांनी खोटे ठरवत एकट्या भाजपला ३०३ जागांवर निवडून दिले. म्हणजे दोन्ही वेळी पत्रपंडित आणि भाकीतकारांचे अंदाज मतदारांनी खोटे ठरवले होते, पण या जागा कमी करण्यासाठी आपण कारणीभूत ठरू, हे राज ठाकरे यांना वाटत होते. आपण या मार्गानेच भाजपला रोखू शकतो हे त्यांनी ओळखले होते. यासाठी ते काँग्रेस राष्ट्रवादीबरोबर गेले होते. लोकसभेला एकही उमेदवार उभा न करता केवळ मोदी शहांच्या भाजप विरोधात प्रचार करण्यासाठी ते सभा घेत होते. त्यावेळी त्यांनी प्रत्येक वेळी भाजपला रोखा. भाजपबरोबर जात आहे म्हणून शिवसेनेला मत देऊ नका. कारण शिवसेनेला मत म्हणजे ते मोदींना मत आहे. त्यासाठी शिवसेनेला मत देऊ नका, असे सांगितले होते, पण आता शिवसेना भाजपबरोबर नाही. त्यामुळे राज ठाकरेंना अभिप्रेत असलेल्या मार्गावर शिवसेना नेते उद्धव ठाकरे आलेले आहेत. या राजमार्गाचा लाभ राज ठाकरेंना झाला नसला, तरी उद्धव ठाकरे यांना मात्र नक्कीच झालेला आहे. परस्पर विरोधात राहूनही एका विचारावर दोघे ठाम राहिले आणि एकाला यश, तर एकाला अपयश मिळाले, ही विशेष बाब म्हणावी लागेल, म्हणजे एकच औषध सर्वांना लागू पडणार नाही, पण ते कोणाला तरी लागू पडेल, हेही तितकेच खरे हे यातून दिसून आले.२०१८ ला म्हणजे साधारण लोकसभा निवडणुकीला वर्षभर कालावधी असतानाच पुण्यात शरद पवार यांची प्रकट मुलाखत राज ठाकरे यांनी घेतली होती. या मुलाखतीत रॅपीड फायरमध्ये राज ठाकरे यांनी शरद पवारांना प्रश्न विचारला होता की, राज की, उद्धव? यावर शरद पवारांनी मोठ्या कौशल्याने फक्त ठाकरे असे उत्तर दिले होते. याचाच अर्थ वेळ येईल तसा दोघांचाही वापर करून घेणार. त्याप्रमाणे प्रचारात त्यांनी राजमार्ग निवडला होता. लोकसभा निवडणुकीत राष्ट्रवादीला त्यांच्या प्रचाराचा फायदा होईल हे पाहिले होते. भारतीय जनता पक्षावर राज ठाकरे टीका करत सुटतील. त्यांच्या टीकेला तोंड देण्यात भाजपचा वेळ जाईल आणि आपल्यावर टीका होणार नाही ही अत्यंत महत्त्वपूर्ण कूटनीती शरद पवारांनी आखली होती. राज यांना जवळ घ्यावं की नाही, या विचारात काँग्रेसने लोकसभेला त्यांना दूर ठेवले. विधानसभेत आघाडीत घेण्यासही काँग्रेसचा विरोध होता, पण शरद पवारांनी पुढाकार घेतल्याने मनसेला आघाडीत घेतले गेले. मनसेसाठी पुण्यात काँग्रेस, राष्ट्रवादीने जागा सोडली होती. भाजपचे प्रदेशाध्यक्ष चंद्रकांत पाटील यांच्या विरोधात उभ्या असलेल्या मनसे उमेदवाराला काँग्रेस राष्ट्रवादीने पाठबळ दिले होते. मनसे हा आघाडीचा एक घटक बनला होता, मात्र तरीही महाविकास आघाडीच्या स्थापनेत मनसेला आमटीत पडलेल्या झुरळाप्रमाणे चिमटीत धरून बाहेर का काढले? असा प्रश्न पडतो. याचे कारण अबू आझमी, राजू शेट्टी, शेकापचे जयंत पाटील, प्रहारचे बच्चू कडू अशा विविध छोट्या पक्षांच्या नेत्यांशीही शरद पवार आणि काँग्रेसच्या नेत्यांनी चर्चा केली होती. शिवसेनेबरोबर महाविकास आघाडी करायची का? याबाबत सर्वांचे मत घेतले आणि त्यांचा पाठिंबाही मिळवला, पण आघाडीच्या प्रचारात महत्त्वाची भूमिका बजावणाºया राज ठाकरेंना मात्र शरद पवारांनी लांब का ठेवले? हे अनाकलनीय आहे.म्हणजे भाजपला लांब ठेवण्याचा राजमार्ग राज ठाकरेंनी निवडला, पण त्याचा फायदा मात्र उद्धव ठाकरे यांना झाला, हे नक्की.आता उद्धव ठाकरे यांनी मुख्यमंत्रीपदाची धुरा सांभाळल्यानंतर या राजमार्गाचा महामार्ग होईल आणि राज्यात शिवशाहीचे सरकार अस्तित्वात येईल, या विश्वासासह त्यांना शुभेच्छा!
राज्यात सत्ता स्थापनेचा पुरता गोंधळ उडाला आहे. आम्ही जनतेचे हित पाहतो, शेतकऱ्यांचे हित पाहतो असे सगळेच नेते सांगत आहेत, पण खरोखरच हे शक्य आहे का? सरकार स्थापन करण्यात कोणालाचा रस नसल्याने आणि राज्यापुढचे प्रश्न सोडवण्याची क्षमता नसल्याने ही दिरंगाई प्रत्येक पक्षाने केली आहे का? मालाडचे हॉटेल रिट्रीट असो किंवा जयपूरमधील काँग्रेसच्या बैठका होणारा पॅलेस असो. या जागांचा वापर हेच नेते जनहितासाठी करू शकतील का? हाच प्रश्न आज पडलेला आहे. प्रत्येकाला सत्ता स्थापनेपेक्षा विरोधात बसण्याची इच्छा आहे आणि मुख्यमंत्री फक्त शिवसेनेलाच व्हायचा आहे. त्यांना मुख्यमंत्री बनवायचा आहे, सरकार नाही, असेच जणू चित्र दिसते, पण या सर्व खलबतांसाठी निवडलेल्या जागा या इतक्या अलिशान आहेत की, अशा जागांचा वापर जितका स्वत:ची खुर्ची वाचवण्यासाठी केला जात आहे, तितका तो जनहितासाठी केला जाईल का?.मालाडच्या रिट्रीट या अलिशान हॉटेलमध्ये जवळपास आठवडाभर शिवसेनेचे आमदार आहेत. सेनेचा मुख्यमंत्री होणार म्हणून इथेच महोत्सव साजरा केला गेला. पुरणाच्या पोळ्या वाटून आनंद व्यक्त केला गेला, पण हे सगळे सत्ता स्थापनेसाठी होते. अशा आलिशान जागांचा वापर आमच्या जनतेचे प्रश्न सोडवण्यासाठी कधी केला जाईल का? आज राज्यात शेतकऱ्यांचे प्रश्न पडले आहेत. आत्महत्या आहेत. कर्जमाफी आहे. शिवसेना म्हणते तशी कर्जमुक्ती आहे. त्यांना म्हणे सातबाराही कोरा करायचा आहे. मग याबाबतचे निर्णय घेण्यासाठी अत्यंत महत्त्वाची मीटिंग घेण्यासाठी हॉटेल रिट्रीटसारख्या जागेवर चर्चा करण्याचे धाडस सेना करेल का? शेतकरी गरीब असतो. त्यामुळे त्याच्या मागण्यांच्या फक्त घोषणाच करायच्या आणि आम्ही कर्जमाफी देऊ, कर्जमुक्ती करू, सातबारा कोरा करू एवढे बोलले की, प्रश्न संपले असे नेत्यांना वाटते? सरकारने स्वामीनाथन आयोगाच्या शिफारणी लागू कराव्यात म्हणून केंद्र सरकारवर दबाव टाकण्यासाठी एखादी बैठक घेण्यासाठी हे शेतकरी प्रिय नेते हॉटेल रिट्रीटवर मेळावा घेतील का? शेतकऱ्यांचा महाराष्ट्रात आणि नंतर देशव्यापीही संप गेल्या दोन वर्षात झाला होता. हमीभावासाठी आणि अनेक प्रश्नांसाठी शेतकरी विधान भवनावर चालत आला होता. त्यांचे प्रश्न सोडवण्यासाठी हेच नेते अशा आलिशान जागांचा वापर करतील का? महत्त्वाचे निर्णय अशाच जागी होतात, असा समज जर त्यांचा असेल, तर शेतकऱ्यांच्या प्रश्नांसाठी रिट्रीटवर चर्चा होईल का?.काँग्रेसनेही महाराष्ट्रातील पेचप्रसंग सोडवण्यासाठी जयपूरच्या पॅलेसमध्ये आलिशान ठिकाणी आपली बैठक घेतली. चार दिवस जयपुरात हे सगळे आमदार, नेते बडदास्तीत होते. प्रश्न महाराष्ट्राचा असताना जयपूरमध्ये जाऊन तमाशा करायचे कारण काय होते? महाराष्ट्रात त्यांना एकही जागा गुप्त बैठकीसाठी मिळत नव्हती का? महाराष्ट्रातील सगळ्या जागा, सगळे हॉल, सगळी हॉटेल्स बुक झाली होती, म्हणून जयपूरला काँग्रेस गेली का? प्रश्न महाराष्ट्राचा होता, तर महाबळेश्वर होते, मुंबई होते, नागपूरला जाऊ शकला असता. पुण्यात, नाशिकला, औरंगाबादला कुठेही काँग्रेसची बैठक होऊ शकली असती. जयपूर हे ठिकाण का निवडले? तिथे निर्णय नक्की होईल, असे जर काँग्रेस नेत्यांना वाटते, तर आमच्या शेतकरी हितासाठी काँग्रेस जयपूरच्या भव्य पॅलेसवर, आलिशान हॉटेलमध्ये शेतकरी हिताचे निर्णय घेण्यासाठी एखादी बैठक आयोजित करेल का? कोणतेही संकट आले की, बांधावर जायचं, शेतावर जाऊन मुलाखती द्यायच्या, शेतकऱ्यांना भेटायचे ही नौटंकी नेहमीच होत असते. समोर असलेल्या प्रशासकीय कर्मचाऱ्यांना शेतकऱ्यांसमोर झापले जाते. हे प्रकार होत असतातच, पण स्वार्थासाठी, सत्तेसाठी जर जयपूर आणि पॅलेसमध्ये निर्णय घेतले जात असतील, तर सर्वांचा पोशिंदा असलेल्या शेतकऱ्यांच्या हितासाठी अशा जागा निवडून ठोस निर्णय घेण्याचा प्रयत्न केला जाईल का?. महाराष्ट्रातल्या राजकीय घडामोडींचे केंद्रस्थान शरद पवार आणि राष्ट्रवादी काँग्रेस बनला होता. त्यांचे सिल्व्हर ओक आणि वाय. बी. चव्हाण सेंटर गेल्या चार दिवसांपासून चर्चाकेंद्र बनले होते. शेतकरी हितासाठी, त्यांचे प्रश्न सोडवण्यासाठी राष्ट्रवादी काँग्रेस, शिवसेना, काँग्रेस एकत्र येत आहेत, ही अत्यंत चांगली आणि समाधानाची बाब आहे. मग शेतकरी हितासाठी अशाच सिल्व्हर ओक किंवा वाय. बी. सेंटरला राष्ट्रवादी काँग्रेस बैठक घेईल का? दबाव तंत्र निर्माण करणारी ही सर्व ठिकाणे आहेत. चांगल्या व्यूहरचना करण्यासाठी, आपल्यातील एकजूट दाखवण्यासाठी हॉटेल रिट्रीट, जयपूर, सिल्व्हर ओक या जागांचा वापर केला जात आहे. तिथे काथ्याकूट करून ठोस उपाय निघत असेल, तर आमच्या शेतकऱ्यांचे आणि जनहिताचे निर्णय घेण्यासाठीही अशा जागेचा वापर करायला काहीच हरकत नाही. अशा जागी चर्चा करून सरकारवर किंवा अन्य मित्रांवर दबाव निर्माण करता येत असेल, तर केंद्र सरकारने स्वामीनाथन आयोगाच्या शिफारशी लागू करण्यासाठी, शेतकऱ्यांसाठी व्यापक निर्णय घेण्यासाठी सज्ज व्हावे यासाठी दबाव निर्माण करावा, म्हणून अशा जागांचा वापर केला जाईल का?.आज जनतेचे असंख्य प्रश्न असताना ते काथ्याकूट करून चर्चेतून सोडवणे आवश्यक आहे, पण ते सोडवण्यासाठी कोणालाही वेळ नाही. हे प्रश्न मार्गी लागले, तर आम्हाला कोण विचारेल का? असे प्रत्येक राजकीय पक्षाला वाटत आहे. त्यामुळेच ते प्रश्न वर्षानुवर्षे प्रलंबित राहतात, म्हणून अशा जागी चर्चा करून ते प्रश्न सोडवले जातील का?.