२००४ पूर्वी, सर्वसामान्य लोकांना त्यांच्या घरांवर किंवा कार्यालयांवर तिरंगा फडकवण्याचा अधिकार नव्हता. ते फक्त स्वातंत्र्य दिन आणि प्रजासत्ताकदिनीच असे करू शकत होते. उद्योगपती नवीन जिंदाल यांनी एक मोठा लढा दिला, जेणेकरून प्रत्येक जण सर्व दिवशी आपल्या घरांवर, कार्यालयांवर आणि वाहनांवर तिरंगा वापरू शकेल. जानेवारी २००४ मध्ये, सर्वोच्च न्यायालयाने असा निर्णय दिला की, लोकांना त्यांच्या घरांवर, दुकानांवर आणि कार्यालयांवर कोणत्याही वेळी आदर आणि सन्मानाने तिरंगा फडकवण्याचे स्वातंत्र्य आहे. यानंतर, राजकीय आणि बिगरराजकीय संघटना तसेच सामान्य लोकांनी तिरंग्याचा वापर करण्यास सुरुवात केली.
अण्णा हजारेंच्या आंदोलनादरम्यान तिरंग्याचा मोठ्या प्रमाणावर प्रथम वापर झाला. हळूहळू, काही लोकांनी तिरंग्याचा वापर मनमानी कृत्ये करण्यासाठी आणि लोकांना त्रास देण्यासाठी निमित्त म्हणून करण्यास सुरुवात केली. नागरिकत्व सुधारणा कायद्याविरोधात दिल्लीतील शाहीन बाग येथे झालेल्या प्रदीर्घ रास्ता रोको आंदोलनादरम्यानही तिरंगा फडकवण्यात आला होता. जेव्हा जेएनयूचे माजी विद्यार्थी नेते शरजील इमाम या कायद्याला तीव्र विरोध करत होते आणि चिकन नेक (सिलिगुडी कॉरिडॉर) उर्वरित भारतापासून वेगळे करण्याची मागणी करत होते, तेव्हा त्यांच्या मंचावरही तिरंगा फडकवण्यात आला होता.
कृषी कायद्यांच्या निषेधार्थ सुमारे १३ महिने दिल्लीला अक्षरश: वेढा घालणाºया संघटनांनीही तिरंग्याचा वापर केला होता. त्यांच्या आंदोलनांमुळे लाखो लोकांना दररोज त्रास होत होता. प्रजासत्ताकदिनी या संघटनांनी आयोजित केलेली ट्रॅक्टर रॅली अजिबात शांततापूर्ण नव्हती. प्रत्येक ट्रॅक्टरवर तिरंगा फडकवण्याचे आणि देशभक्तीपर गीते वाजवण्याचे आश्वासन देऊनही, आंदोलकांनी लाल किल्ल्यावर घुसून गोंधळ घातला. याच्या उलट, तिरंग्याच्या नावाखाली अराजकता पसरवण्यात आली. या घटनेत मोठ्या संख्येने पोलीस कर्मचाºयांना मारहाणही करण्यात आली. तिरंग्याच्या नावाखाली होणाºया अराजक कृत्यांमध्ये वाढ होत आहे. अलीकडेच, दिल्लीतील जंतरमंतर आंदोलनाच्या ठिकाणांच्या यादीतून वगळण्यात आल्यावर, झुरळ जनता पक्षाच्या समर्थकांनी कनॉट प्लेस येथे तिरंगा फडकवण्याचा आग्रह धरला.
जंतरमंतर येथे जबरदस्तीने तिरंगा फडकवल्याप्रकरणी सीजेपी नेते आशुतोष रांका आणि सौरभ दास यांना न्यायालयीन कोठडीत ठेवल्याच्या निषेधार्थ ‘फ्लाय द ट्रायकलर’ (तिरंगा फडकवा) कार्यक्रमाचे आयोजन करण्यात आले होते. कनॉट प्लेस येथे कोणीही तिरंगा फडकवू नये, अशी दिल्ली पोलिसांची इच्छा होती असे नाही. त्यांनी सीजेपी नेते अभिजीत दीपके यांना सांगितले होते की, ते ११ जणांसह तिथे तिरंगा फडकवू शकतात, परंतु त्यांचा हेतू तिरंग्याच्या नावाखाली आपली शक्ती दाखवण्याचा होता. त्यांना याची पूर्ण जाणीव होती की, सणासुदीमुळे कनॉट प्लेसमध्ये खरेदीदारांची मोठी गर्दी जमते आणि तिथे कोणत्याही आंदोलनामुळे त्यांचे नुकसान होईल. तथापि, सीजेपीला व्यापाºयांच्या नुकसानीची किंवा जनतेच्या गैरसोयीची चिंता नव्हती.
शांततापूर्ण आंदोलने किंवा मागण्यांच्या मान्यतेच्या नावाखाली तिरंग्याचा होणारा गैरवापर थांबवला पाहिजे, कारण देशभक्तीचे प्रतीक असलेला तिरंगा अनेकदा गोंधळ आणि अराजकता निर्माण करण्यासाठी वापरला जातो. आता, तिरंगा घेऊन जाणारा कोणताही गट शिस्तबद्ध, शांततापूर्ण आंदोलन करेल आणि जनतेला गैरसोय करणार नाही याची कोणतीही खात्री नाही. अनेकदा, वाहतूक रोखल्याशिवाय आंदोलकांना शांतता मिळत नाही. विडंबना म्हणजे, न्यायालये आंदोलकांच्या हक्कांबाबत उदार असली तरी, या हक्कांच्या गैरवापरामुळे जनतेला होणाºया गैरसोयीचा ते क्वचितच विचार करतात.
आपले संविधान शांततापूर्ण निदर्शनांचा हक्क आणि अधिकार देते, परंतु या हक्कांची मर्यादा इतकीच आहे की त्यामुळे इतरांची गैरसोय होऊ नये. आता, अशी निदर्शने वाढत आहेत, ज्यात तिरंगा हातात घेतलेले लोक जाणूनबुजून सामान्य लोकांसाठी समस्या निर्माण करतात. काही जण तर पोलिसांशी झटापट करून आणि खोट्या बातम्या पसरवून अराजकतेचा मार्ग अवलंबतात. सीजेपीच्या ‘पार्लमेंट चलो’ मोर्चादरम्यान नेमके हेच घडले, परंतु दुर्दैवाने, सर्वोच्च न्यायालयाने हिंसाचार करणाºयांना क्षमादान दिले. एक प्रकारे, अराजकता पसरवणाºयांना हे एक प्रकारचे अभयदानच होते. न्यायालयांनी निदर्शकांच्या हक्कांचे संरक्षण करण्यासाठी दक्ष असले पाहिजे, परंतु त्यांनी हेही विचारात घेतले पाहिजे की जर या हक्कांच्या गैरवापरामुळे सामान्य लोकांना त्रास होत असेल, तर त्यांच्या हक्कांचेही संरक्षण केले पाहिजे.
सीजेपीचे जे सदस्य आपली निदर्शने शांततापूर्ण असल्याचा दावा करतात, त्यांचे सहयोगी आणि समर्थकही तिरंग्याचा ढाल म्हणून वापर करून सत्तापालटाची मागणी करत आहेत. लोकशाही प्रक्रियेद्वारे सत्तापालटाची इच्छा बाळगणे ही काही वाईट गोष्ट नाही. राजकीय आणि सामाजिक संघटनांना सत्तापालटासाठी जनमत तयार करण्याचा पूर्ण अधिकार आहे, परंतु सत्तापालट म्हणजे अराजकतेचा वापर करून केलेला उठाव करायचा ही इच्छा वाईट आणि घातक आहे. अशीच एक घटना बांगलादेशात घडली, आणि हे स्पष्ट आहे की, प्रशांत भूषण सत्तापालटाची मागणी करत आहेत, तर नेहा बोरा बांगलादेशातील हिंसक आंदोलनांमधून प्रेरणा घेत आहेत. ही प्रेरणा नसून दिशाभूल आहे. हे देशद्रोही कृत्य आहे. देशाचे नुकसान करण्यासाठी कोणी तिरंग्याचा वापर करत असेल तर ते अत्यंत चुकीचे आहे.
No comments:
Post a Comment