सणासुदीच्या काळात मिठाई आणि दुधातील भेसळ ही एक गंभीर समस्या आहे, ज्यामागे जास्त नफा कमावण्याची लालसा आणि कमकुवत कायदा व सुव्यवस्था ही प्रमुख कारणे आहेत. याला आळा घालण्यासाठी कठोर कायदे, नियमित तपासणी आणि ग्राहक जागरूकता आवश्यक आहे. गेल्या काही दिवसांपासून तुकाराम मुंढे यांच्यासारख्या कार्यक्षम अधिकाºयामुळे थोडा बदल घडताना दिसत असला तरी सर्वसामान्य माणसांनीही जागृत असणे आवश्यक आहे.
भारत हा सणांचा देश आहे. दिवाळीसारख्या पवित्र सणाच्या काळात मिठाई, दूध, मावा, चीज आणि तुपाची मागणी लक्षणीयरीत्या वाढते. काही लोक, जास्त पैसे कमावण्याच्या लोभापायी, या उत्पादनांमध्ये भेसळ करतात, ज्यामुळे लोकांच्या आरोग्याशी तडजोड होते. दरवर्षी अशा बातम्या येऊनही ही समस्या पूर्णपणे नियंत्रणात का येत नाही, ही चिंतेची बाब आहे. भेसळीमागील मुख्य कारण म्हणजे अधिक नफ्याची लालसा.
सणासुदीच्या दिवसांतील मागणी, तपासणी अधिकाºयांची कमतरता, प्रयोगशाळेतील चाचण्यांना होणारा विलंब आणि न्यायालयाचे निकाल येण्यास लागणारा विलंब, हीदेखील प्रमुख कारणे आहेत. जेव्हा दोषींना वेळेवर शिक्षा होत नाही, तेव्हा कायद्याची भीती कमी होते. तथापि, सर्वच व्यापारी अप्रामाणिक नसतात; अनेक जण पूर्ण प्रामाणिकपणे व्यवसाय करतात. त्यामुळे, प्रामाणिक व्यापाºयांना प्रोत्साहन देणे आणि भेसळ करणाºयांवर कठोर कायदेशीर कारवाई करणे अत्यंत महत्त्वाचे आहे.
आपल्या देशात भेसळ रोखण्यासाठी कायदे अस्तित्वात आहेत. अन्न सुरक्षा विभाग आणि सरकारने केवळ सणासुदीच्या काळातच नव्हे, तर वर्षभर बाजारांवर लक्ष ठेवले पाहिजे. दूध आणि मिठाई यांसारख्या वस्तूंची नियमित तपासणी केली पाहिजे. जर कोणताही अधिकारी निष्काळजी असेल, तर त्याला किंवा तिला जबाबदार धरले पाहिजे. तपासणी पारदर्शकपणे केली पाहिजे आणि दोषींना कठोर शिक्षा झाली पाहिजे. या समस्येवर तोडगा काढण्यासाठी ठोस पावले उचलली पाहिजेत.
प्रत्येक जिल्ह्यात आधुनिक प्रयोगशाळा आणि पुरेसे तपासणी अधिकारी असावेत. भेसळ करणाºयांना कठोर शिक्षा देण्याची तरतूद असावी. याशिवाय, खोटा प्रचार आणि खोटे दावे थांबवले पाहिजेत. एक डिजिटल प्रणाली तयार केली पाहिजे, जेणेकरून सामान्य लोक सहजपणे आपल्या तक्रारी नोंदवू शकतील. केवळ सरकारवर अवलंबून राहणे पुरेसे नाही; ग्राहकही जागरूक असले पाहिजेत.
लोकांनी नेहमी विश्वासार्ह दुकानांमधूनच वस्तू खरेदी कराव्यात, वैध बिल घ्यावे आणि कोणतीही शंका असल्यास विभागाला कळवावे. शाळा आणि प्रसारमाध्यमांद्वारे अन्न सुरक्षेबद्दल शिक्षण दिले गेले पाहिजे. सण हे आनंद आणि विश्वासाचे प्रतीक आहेत.
जनतेला शुद्ध आणि सुरक्षित अन्न पुरवणे ही सरकार, प्रशासन आणि व्यापाºयांची जबाबदारी आहे. केवळ सणासुदीच्या काळात धाडी टाकून ही समस्या सुटणार नाही; त्याऐवजी, नफ्यासाठी कोणाच्याही आरोग्याशी तडजोड होणार नाही याची खात्री करण्यासाठी कडक देखरेख आणि कठोर कायद्यांची गरज आहे. दरवर्षी दिवाळीच्या सुमारास अमुक इतका किलो भेसळयुक्त खवा पकडला, जप्त केला, नष्ट केला अशा बातम्या येतात. पण, त्याकडे फारसे गांभीर्याने पाहिले जात नाही. गेल्या चार महिन्यांत महाराष्ट्रात तुकाराम मुंढे यांनी पुढाकार घेतल्यामुळे बराचसा बदल घडला असला तरी ही सातत्याने करण्याची कामगिरी आहे हे लक्षात घेतले पाहिजे. त्यासाठी ग्राहकांनी आपल्यात जागृती निर्माण केली पाहिजे. कोणत्या कोणत्या पदार्थात भेसळ असू शकते आणि त्यापासून शरीराला काय अपाय होतात याची माहिती प्रत्येकाला असली पाहिजे. त्याचप्रमाणे अन्नातील भेसळ कशी ओळखावी याचे शिक्षणही दिले गेले पाहिजे.
दूध आणि दुधाच्या पदार्थांव्यतिरिक्त हळदीमध्ये मोठ्या प्रमाणात भेसळ होताना दिसते. केमिकलयुक्त कृत्रिम रंग घालून काही पदार्थ दिसतात. हे अत्यंत धोकादायक असते. हळद ही हळद असली पाहिजे. ती खायची आणि पूजेची वेगवेगळी कशी काय असू शकते. बहुसंख्य पूजेचे सामान विकणाºया दुकानांतून मिळणारी हळद ही धोकादायक असते. स्वयंपाकासाठी असणारी हळद आणि पूजेची हळद वेगवेगळी कशी काय असू शकते? पूजेसाठी विकली जाणारी हळद ही भेसळयुक्त असते. त्याची तपासणी केली जात नाही. गेल्या काही महिन्यांपासून पूजेच्या सामानाच्या दुकानांतून पूजेचे तूप म्हणून साजूक तूप सांगून स्वस्तात तूप विकले जाते. हे तूप खाण्यासाठी नाही तर निरांजनासाठी वापरावे असे सूचवले जाते. पण, ते साजूक तूप नसते तर चक्क वनस्पती तूप असते. त्याचप्रमाणे समईसाठी तिळाचे तेल सांगून अत्यंत निकृष्ट प्रतिचे तेल स्वस्तात विकले जाते. हे तेल खाऊ नये असे सांगून दुकानदार दिव्याचे तेल म्हणून विकतात. इतकेच नाही तर त्याची आॅनलाइन विक्रीही होते. हे देवपूजेसाठी निकृष्ट आणि हलक्याप्रतिचे सामान विकण्याची प्रथा कोणी सुरू केलेली आहे. देवपूजेचे सामान आणि माणसांना लागणाºया सामानात भेदभाव कसा काय केला जातो? प्रत्येक गोष्टीत भेसळ होताना दिसते आहे. सरकार आणि संबंधित खात्याचे अधिकारी, कर्मचारी प्रयत्न करत असले तरी आपल्याला प्रत्येकाला जागृत होण्याची गरज आहे. ग्राहकांनी आवाज उठवला पाहिजे. असे पदार्थ घेण्यास विरोध केला पाहिजे. प्रत्येक दुकानात अशा अन्न भेसळीच्या तक्रारी कुठे कराव्यात याचे संपर्क क्रमांक सरकारने लावले पाहिजेत, तर हा बदल घडून येईल.
No comments:
Post a Comment